σελ.. 6 ΔHMOKPAΤΗΣ Σαββατοκύριακο 18 Ιουλίου 2026
Αιολίας
λόγος
Αυτοψία του Υπουργείου Πολιτισμού
στο σπήλαιο «ΣΠΗΛΙΟΣ» Αντίσσης.
Του Δρος Τάκη Χαραλ. Ιορδάνη (Ph.D.)
Της
επιστήμης στόχευση είναι πάντα η
αλήθεια. Τούτη βγαίνει στην επιφάνεια δια της μελέτης, έρευνας, δοκιμής,
πειράματος κ.άλ. Αυτήν υπηρετώ πάντα ως ερευνητής είτε στον τομέα των θετικών επιστημών είτε σ’ αυτόν των
κοινωνικοπολιτιστικών.
Στον
τομέα του πολιτισμού, ένα θέμα το οποίο από πολλών χρόνων με έχει απασχολήσει
είναι η αλήθεια περί του σπηλαίου «ΣΠΗΛΙΟΣ» στην γενέτειρά μου. Τούτο μετά την
προ δεκαπενταετίας περίπου, χωρίς πραγματική επιστημονική τεκμηρίωση, ανακήρυξή
του από κάποιους σε «Μαντείο του Ορφέως». Όσο έψαξα, μελέτησα, ερεύνησα ως και απευθύνθηκα σε ειδικούς, δεν
βρήκα έστω και μία πηγή,
αρχαιολογική, βιβλιογραφική, άλλη
επιστημονική εργασία που να στηρίζει την άποψη αυτή. Έτσι, έχω αρθρογραφήσει επανειλημμένως,
παραθέτοντας τη σχετική επιχειρηματολογία μου και κατέληγα
στο ό,τι δεν είναι αληθές
πως ο «ΣΠΗΛΙΟΣ» ήταν το Μαντείο του
Ορφέα. Δεν υπήρξε καμία φορά, αντιλόγηση
από κάποιον επί των γραφομένων μου. Μια φορά, κάποιος, με πανεπιστημιακή μόρφωση με
ρώτησε, γιατί δεν αποδέχομαι το ότι ο Σπήλιος ήταν το «Μαντείο του Ορφέα». Του
απάντησα, ότι τούτο δεν προκύπτει επιστημονικά από πουθενά και γι’ αυτό μάχομαι
για την αποκάλυψη της σχετικής
αλήθειας.
Λαμβάνοντας
υπ’ όψη τη σοφή σωκρατική ρήση: «δεν
έχουμε ανάγκη της γνώμης των πολλών, αλλά των ειδημόνων», προσέφυγα στην για την περίπτωσή μας, εξ
ορισμού πηγή ειδημόνων. Στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου. Υπέβαλα σ’ αυτή,
πέρυσι την Άνοιξη έγγραφο μου με θέμα
«“ΣΠΗΛΙΟΣ” Αντίσσης, Μαντείο του Ορφέα, αλήθεια ή ψέμα ; » όπου
ανέφερα εννέα λόγους (παραθέτοντας σ’ ένα έκαστο εξ
αυτών εδραία επιχειρηματολογία), ως ακολουθεί: α) Ουδεμία
σχετική αναφορά γίνεται σε
σύγγραμμα αρχαίου συγγραφέα, για τον
«ΣΠΗΛΙΟ», β) ουδεμία ανασκαφή ή άλλη επιστημονική εργασία εντός του σπηλαίου
αυτού έχει ποτέ γίνει, γ) κατά την αρχαία γραμματεία, η κεφαλή του Ορφέα ετάφη,
εκεί που την έβγαλε το κύμα, στο εκεί υπάρχον Βακχείο, δ) δεδομένου ότι
το Μαντείο του Ορφέα είχε λάβει τεράστια
φήμη που ξεπέρασε αυτή πολλών τότε
μαντείων ακόμα κι αυτού των Δελφών, ερχόντουσαν στην Λέσβο για να πάρουν από το Ορφικό αυτό
Μαντείο, χρησμό, πράγμα που συνεπάγεται ότι η περιοχή αυτού θα έσφυζε από κόσμο
ε) εάν ο «Σπήλιος» ήταν το Μαντείο του Ορφέα, τότε εκεί θα συνέρρεαν χιλιάδες άνθρωποι. Όμως η μορφολογία του εδάφους της περί το σπήλαιο,
είναι τέτοια που για να μπει κανείς στο στόμιο αυτού πρέπει να έχει ικανότητες αλπινιστή, στ) ακόμα, αν
ήταν το Μαντείο, θα έπρεπε να έχουν βρεθεί έστω κάποια υπολείμματα αρχαίας οδού
που να έφθανε στην περιοχή του «ΣΠΗΛΙΟΥ»,
ζ) ιστορικά αναφέρεται ότι κατ΄
έτος οι Αντισσαίοι γιόρταζαν με λαμπρότητα τα Διονύσια, τούτο δε αναφέρεται απ’τον μέγα φιλόσοφο Αριστοτέλη στα «Οικονομικά»
του, η) στην Αντισσαία επικράτεια, τη
μεταξύ Ερέσιας και Μηθυμναίας επικράτειας, την
καταλαμβάνουσα το 1/5 με 1/4 της όλης εκτάσεως του νησιού, ναός του Διονύσου δεν αναφέρεται στις γραφές πουθενά αλλού, πέραν αυτού, του
στα Ορφίκια, Βακχείου του. Επίσης,
ούτε σχετική προφορική μαρτυρία
εκ παραδόσεως υπάρχει για κάτι τέτοιο, κι ούτε κάποια συναφής ονομασία που να
σχετίζεται μ’ αυτό. Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι ο ναός του Διονύσου, είναι το
στα Ορφίκια εκεί Βακχείο, που αποτελούσε
και το Μαντείο του Ορφέα, θ) Το σταλαγμιτικό υλικό το υπάρχον επί ογκολίθων που χωρίζουν το σπήλαιο
στα δύο (τάχα σε ‘‘ιερό’’, και σε χώρο προσκυνητών) καταδεικνύει ότι η κατά
αυτό τον τρόπο ύπαρξή τους είναι έργο
της φύσεως κι όχι ανθρώπινο, πριν ιδιαίτερα μεγάλη χρονική περίοδο, πέραν του ιστορικού χρόνου.
(Για να δημιουργηθεί σταλαγμιτικό υλικό χρειάζεται πολλές χιλιάδες ή μάλλον
εκατομμύρια χρόνια ως και περιβάλλον με πολύ νερό υπεράνω του σπηλαίου).
Προσέθετα
δε πως, εκ του ότι παρά το επιστημονικώς αναπόδεικτο του ισχυρισμού ότι ο
«Σπήλιος» αποτελεί το Μαντείο του Ορφέας, κάτι τέτοιο έχει περιληφθεί (Από ποιον; Πότε; Και πώς;)
σε τουριστικούς οδηγούς ακόμα και του εξωτερικού.
Κατέληγα
τέλος στο : «Ζητούμενο, είναι να γίνουν οι κατά την επιστήμη απαιτούμενες
αρχαιολογικές έρευνες εντός του «Σπήλιου» ώστε βάσει των σχετικών
στοιχείων που θα ευρεθούν κατ’ αυτήν να
τεκμηριωθεί επιστημονικώς το ότι είναι ή ότι δεν είναι το Μαντείο του Ορφέα κι
έτσι να πάψει η επί χρόνια σχετική
παραφιλολογία ,αν δεν είναι, ή να προβληθεί κατά πως του πρέπει στην περίπτωση
που όντως είναι».
Κανένα
εκ των στο έγγραφό μου αυτό παρατεθέντων
στοιχείων δεν τέθηκε υπό αμφισβήτηση από
την Εφορεία Αρχαιοτήτων. Το εκ μέρους μου αναφερόμενο «αρχαιολογικές έρευνες
εντός του “ΣΠΗΛΙΟΥ”» ονόμασαν «ανασκαφική έρευνα εντός αυτού». Έτσι για αυτό το λόγο, λόγω αρμοδιότητας
παρέπεμψαν το θέμα και στην Εφορεία
Παλαιονθρωπολογίας Σπηλαιολογίας της Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων του
Υπουργείου Πολιτισμού ως και στο γραφείο της Υπουργού.
Έκτοτε,
σέ σχετικές τηλεφωνικές επικοινωνίες μου με τους αρμόδιους της Εφορείας
Παλαιοαθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας συζήτησα μαζί τους το θέμα και
τελικά σε πρόσφατο νέο σχετικό έγγραφό μου
έλαβα mail/ απάντησή τους στο οποίο
εισαγωγικά αναφέρουν: «Αξιότιμε
κ. Ιορδάνη, σας ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σας για την πολιτιστική
κληρονομιά του τόπου σας». Στη συνέχεια
αναφέρονται στην πολιτική και τους στόχους της διεύθυνσή τους, εν
αναφορά προς την ανασκαφική διερεύνηση, και τελικά καταλήγουν στο : « Όσον αφορά το θέμα σας,
το σπήλαιο "του Ορφέα" στην Άντισσα Λέσβου, σας ενημερώνουμε ότι η
Εφορεία μας έχει εντάξει στον προγραμματισμό της για το τρέχον έτος αυτοψία στο
μνημείο για την εκ του σύνεγγυς εξέταση της κατάστασής του».
Ευελπιστώ
η αυτοψία αυτή να αποτελέσει την αρχή που θα ξεκαθαρίσει το θέμα. Στην περίπτωση που η αρχαιολογική εντός του
«ΣΠΗΛΙΟΥ» έρευνα αποδείξει ότι όντως τούτος ήταν το Μαντείο του Ορφέα, θα πρέπει, για να γίνει άμεσα επισκέψιμος ο χώρος του με αυτοκίνητο, να
προγραμματιστεί η απαιτούμενη οδική υποδομή προς Τουριστική αξιοποίησή του.
Ακόμη να γίνουν οι κατάλληλες
μελέτες και έργα, ώστε τον καθ’ αυτό
χώρο του σπηλαίου να μπορούν να επισκέπτονται με ασφάλεια όσοι θα ήθελαν να
μπουν μέσα σ’ αυτό.
